Categories: eğitimPISA Sınavı

PISA 2025 Sonuçları Bize Ne Anlatıyor?

Ekonomik İşbirliği ve Kalkınma Teşkilatı’nın (OECD) 91 ülkenin katılımıyla uyguladığı Uluslararası Öğrenci Değerlendirme Programı (PISA) 2025 sonuçları, yayımlandı. OECD tarafından 15 yaş grubunda örgün eğitime devam eden öğrencilerin fen bilimleri, okuma becerileri ve matematik alanlarını değerlendirmek ve ülkeleri karşılaştırabilmek amacıyla üç yılda bir gerçekleştirdiği araştırmaya, Türkiye 2003 yılından bu yana katılıyor. PISA araştırmasında 2003’te 41, 2006 yılında 57, 2009 ve 2012 yıllarında 65, 2015 yılında 72, 2018 yılında 79, 2022 yılında ise 81 ülke yer aldı.

PISA 2025 nihai uygulaması, Türkiye’de 14 Nisan-16 Mayıs 2025’te 12 bölgeden 56 ilde bulunan 203 okuldan 7 bin 702 öğrencinin katılımıyla bilgisayar tabanlı gerçekleştirildi.

Örneklem grubundaki öğrencilerin eğitim gördükleri okul türlerine göre dağılımı incelendiğinde %46,6’sının Anadolu lisesi, %32,8’inin mesleki ve teknik Anadolu lisesi, %9,5’inin ise Anadolu imam hatip lisesi öğrencisi olduğu görülmektedir. Fen liseleri, sosyal bilimler liseleri, çok programlı Anadolu liseleri
ve Anadolu güzel sanatlar/spor liselerinden katılan öğrencilerin toplamı örneklemin %11’ini oluştururken kalan %0,1’lik kesim ortaokul kademesindeki öğrencilerden oluşmakta.

Grafik 2.2’ye göre PISA 2025’e katılan tüm ülkelerin fen bilimleri alanındaki ortalama puanları 317 ila 597 arasındadır. Türkiye’nin fen bilimleri alanındaki ortalaması 494 puan ile tüm ülkeler ortalamasının 51 puan üzerindedir ve tüm ülkeler arasında Türkiye 19. sırada yer almaktadır.
Okuma becerileri performansı incelendiğinde ortalama puanların 301 ila 535 arasında yer aldığı görülmektedir. Okuma becerileri alanında Türkiye 472 puan ile tüm ülkeler ortalamasının 52 puan üzerindedir ve tüm ülkeler arasında Türkiye 18. sırada yer almaktadır.
Matematik alanında tüm ülkelere ait ortalama puanlar 312 ila 612 arasındadır. Türkiye’nin ortalama puanı 462 olup tüm ülkeler ortalamasının 33 puan üzerindedir. Matematik alanında Türkiye tüm ülkeler arasında 28. sırada yer almaktadır.

PISA araştırmasından bu yana geçen 25 yıllık süreçte OECD ülkeleri genelinde ise her üç alanda da ortalama eğilim düşüş göstermektedir. OECD ülkelerinin PISA 2025’teki performansı; tüm alanlarda en düşük seviyededir ve önceki tüm değerlendirmelerde gözlemlenen ortalama performansın önemli ölçüde altındadır. Fen bilimleri ve okuma becerileri alanlarında en yüksek performans 2012 yılında gözlemlenmiş ardından eğilim olumsuz yönde değişmiştir. Matematik alanında ise performans, 2018 yılına kadar
yapılan tüm değerlendirmelerde 2003 seviyesine yakın seyretmiş ardından 2018 ile 2025 yılları arasında keskin bir düşüş göstermiştir.

PISA araştırmasına Türkiye’nin katıldığı ilk uygulama olan 2003 yılına kıyasla, tüm dünyada ve OECD genelinde eğitim performansları belirgin bir şekilde düşerken Türkiye, fen bilimleri alanında 2003 yılında 434 olan puanını 60 puan artırarak 494’e yükseltti. Türkiye, okuma becerilerinde 2003 yılında 441 olan puanını 31 puan artırarak 472’ye, matematik alanında ise 423 olan puanını 39 puan artırarak 462’ye yükseltti.

Fen lisesi, sosyal bilimler lisesi, Anadolu lisesi, çok programlı Anadolu lisesi ve Anadolu imam hatip lisesinde eğitim alan öğrenciler, fen bilimleri alanında OECD ortalamasının
üzerinde performans göstermiştir.
Türkiye’deki fen ve sosyal bilimler liselerinde öğrenim gören öğrencilerin fen bilimleri alanındaki ortalama puanları, en yüksek performans gösteren ülkelerdeki öğrencilerin
puanlarıyla benzer seviyededir.

Fen lisesi, sosyal bilimler lisesi, Anadolu lisesi, çok programlı Anadolu lisesi ve Anadolu imam hatip lisesinde eğitim alan öğrenciler, okuma becerileri alanında OECD
ortalamasının (461) üzerinde performans göstermiştir. Türkiye’deki fen ve sosyal bilimler liselerinde öğrenim gören öğrencilerin okuma becerileri alanındaki ortalama puanları, en yüksek performans gösteren ülkelerdeki öğrencilerin ortalama puanlarıyla benzer seviyededir.

Fen lisesi, sosyal bilimler lisesi, Anadolu lisesi ve çok programlı Anadolu liselerinde eğitim alan öğrenciler, matematik alanında OECD ortalamasının (463) üzerinde
performans göstermiştir.
Türkiye’deki fen ve sosyal bilimler liselerinde öğrenim gören öğrencilerin matematik alanındaki ortalama puanları, en yüksek performans gösteren ülkelerdeki öğrencilerin
ortalama puanlarıyla benzer seviyededir.

PISA 2025 sonuçları incelendiğinde Türkiye’de her üç alanda da ekonomik, sosyal ve
kültürel durum arttıkça öğrencilerin performanslarının arttığı görülmektedir. Üç alanda da üçüncü
çeyrek ile dördüncü çeyrekte yer alan öğrencilerin ortalama puanları arasındaki farkın yüksek olması
dikkat çekmektedir. Bu durum en belirgin şekilde matematik alanında görülmektedir.

Grafik 8.1’e göre Türkiye’nin okulda güvende hissetme indeks değerinin -0,10, OECD ülkeleri ortalamasının ise 0,18 olduğu görülmektedir. Türkiye’de öğrencilerin okulda güvende hissetme düzeyinin OECD ülkeleri ortalamasının altında kaldığı görülmektedir.
Türkiye’deki öğrencilerin okulda veya okul çevresinde kendini güvende hissetme oranları da OECD ülkelerinin ortalamasına göre düşüktür. Öğrencilerin %87’si okula giderken ve %87’si okuldan eve dönerken kendisini güvende hissettiğini bildirmiştir. Öğrencilerin yaklaşık %91’i okuldaki sınıflarda, %87’si ise koridorlar ve kafeterya gibi okulun diğer yerlerinde kendisini güvende hissettiğini bildirmiştir. Bu oranlar arasındaki farklar öğrencilerin sınıfları, okuldaki diğer yerlere ve okulun çevresine kıyasla daha güvenli
olarak algıladığını göstermektedir.

Okula aidiyet duygusuyla ilgili ifadeler incelendiğinde Türkiye’de öğrencilerin büyük bölümünün okul
ortamına ilişkin olumlu bildirimlerde bulunduğu görülmektedir. Türkiye’de öğrencilerin kendini okulun
bir parçası olarak hissetme ve okulda diğer öğrencilerle kolaylıkla arkadaşlık kurma oranları OECD ülkeleri ortalamasının üzerindedir. Buna karşılık diğer öğrencilerin kendisini sevdiğini düşünme oranı OECD
ülkeleri ortalamasının altında kalmaktadır. Olumsuz yönlü ifadeler incelendiğinde ise Türkiye’de kendini
aykırı ve okula ait değilmiş gibi hissettiğini bildiren öğrencilerin oranı OECD ülkeleri ortalamasının altında,
okulda kendini yalnız hissettiğini bildiren öğrencilerin oranı ise OECD ülkeleri ortalamasının üzerindedir.
Okulda kendini yabancı ya da dışlanmış gibi hissetme oranı ise Türkiye ve OECD ülkeleri ortalamasında
benzer düzeydedir.

Grafik 8.17’ye göre Türkiye’de aile desteği indeks değerinin -0,39, OECD ülkeleri ortalamasının ise -0,19 olduğu görülmektedir. Aile desteği indeksinde yüksek değerler, öğrencilerin ailelerinden daha sık destek aldıklarını bildirdiklerini göstermektedir. Buna göre Türkiye’de öğrencilerin aile desteğine ilişkin bildirimleri OECD ülkeleri ortalamasının altında kalmaktadır.
Türkiye’de aile desteğine ilişkin durumları “en az haftada bir kez” gerçekleştiğini bildiren öğrenci oranları,
çoğu maddede OECD ülkeleri ortalamasının altında kalmaktadır. “Okulda ne kadar başarılı olduğunuzu
sizinle tartışma” ifadesinde Türkiye’deki oran %47, OECD ülkeleri ortalamasında %60; “Okulda öğrendiklerinizle ilgilenme” ifadesinde ise Türkiye’deki oran %45, OECD ülkeleri ortalamasında %58’dir. Bu iki madde, Türkiye ile OECD ülkeleri ortalaması arasındaki farkın en yüksek olduğu göstergelerdir. “O gün
okulda ne yaptığınızı sorma” ifadesinde Türkiye’deki oran %63 iken OECD ülkeleri ortalamasında %71’dir.
“Gelecek eğitiminiz hakkında sizinle konuşma” ifadesinde Türkiye’deki oran %54, OECD ülkeleri ortalaması ise %52’dir. Bu madde, Türkiye’de öğrencilerin aile desteğini OECD ülkeleri ortalamasına kıyasla daha yüksek bildirdiği tek göstergedir.

PISA2025T%C3%BCrkiyeRaporu.pdf erişimi için tıklayın